Örnefnaskrá

Goðdalsá (3) […] er oft vatnsmikil, fellur hún lengi í klettagljúfrum eða þar til hún kemur út hjá Goðdalstúninu, eftir það fellur hún eftir eyrum allt út fyrir Tungukot (6), sem síðar mun sagt frá. […] Utan vert við Kotflóann tekur við gamalt túnstæði og á því bæði gamlar bæjar og peningshúsatóftir. Það er hið forna eyðibýli Tungukot. Skammt fyrir utan Tungukot, (sem ég kem að síðar) byrjar Tungan (102) sem svo er kölluð. […] Utan vert á Sunndal, spottakorn út af Brenniborg koma Goðdalsá og Sunndalsá saman og heita þar ármót, en milli þeirra er Tungan. Af henni mun eyðibýlið Tungukot hafa fengið nafn sitt, og fjallið milli dalanna sitt nafn af býlinu, það heitir Tungukotsfjall (105). […] Við bregðum okkurnú aftur inn yfir Goðdalshálsinn yfir á eyðikotið Tungukot. og litumst þar um litla stund. Býlið Tungukot hefur eins og áður er sagt staðið innan verð við Tunguna, spölkorn upp frá ánni. Sést þar fyrir túngirðingu og grasi grónum veggjarústum. Sagt er, að bæjarhúsin hafi staðið nær ánni, en fjárhúsin nokkru ofar. Í austri gnæfir Goðdalshyrna við himin, 316 m há. Í efstu brúnir hyrnunnar hlaðast oft fannahengjur, og falla þaðan niður í dalinn, einkum eftir norð-austan hríðar, er hlíðin brött og ekkert undirlendi niður að ánni. Hinum megin er árbakkinn að mestu slettur og skammt fyrir ofan hann hefur bærinn staðið. Gömul sögn er það að snjóflóð hafi fallið á bæjarhúsin og fólkið orðið þar undir. Skráðar heimildir held ég að séu engar um þessar slysfarir ef sannar eru. En sögn þessi er alla vega ekki ósennileg, því að þegar ég átti heima í Goðdal fyrir 56 árum man ég eftir að snjóflóð féll upp á þessar tóftir og alveg upp að efri tóftunum, þar sem fjárhúsin áttu að hafa staðið. En þegar bæinn tók af átti þau ekki að hafa sakað, einnig man ég eftir því að eftir túnasláttinn eitt sinn var frændfólk mitt á Svanshóli við heyskap inn undir Hyrnu sem kallað var. Hljóp þá snjó- og grjótskriða úr Hyrnunni utan til við landamerkin svo að fólkið varð að ferða sér undan. Sem betur fór varð þó ekki slys þarna en engjar skemmdust þó eitthvað. […] Á móts við Sjónarhól er dálítil leirtjörn neðanvert við Tungukotið. […] Tjörnin heitir Sigríðartjörn (116). (Rósmundur Jóhannsson & Ingimundur Ingimundarsson, Goðdalur í Bjarnarfirði. Örnefni og sagnir (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 1, bls. 4, bls. 5, bls. 8)

Tunga (11) þar niðri af Tunga (12) eyðibýli. Sagt, að tekizt hafi af vegna snjóflóða úr Goðdalshyrnu (13), er gengur fram úr Hólsfjalli hinum megin Goðdalsár. (Matthías Helgason, Goðdalur (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 1)

Hermann kannast ekki við að fjallið hafi verið nefnt Tungukotsfjall (68), eins og stendur á kortum, en það nafn er í örnefnaskrá Goðdals talið nafn á fjallinu milli Sunndals og Goðdals. Hins vegar segir Hermann, að það svæði hafi stundum verið kallað Tungukot (69), sérstaklega í sambandi við smalamennsku, kennt við eyðibýli í Goðdalslandi. (Guðrún S. Magnúsdóttir, Sunndalur (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 5)

Margar eru eyðijarðar, sem lagzt hafa til þeirra byggða, og meinast hafa skeð á 14 öld t.a.m. […], og í Bjarnarfirði, Tungukot (Sigurður Gíslason 1840, í: Ólafur Lárusson (editor), Sóknalýsingar Vestfjarða, bls. 249)

Jörðin liggur í eyði 1710. [Á.M. VII 363] Í jarðabók Johnsen er jörðin talin með Goðdölum og er enn í eyði. Tún hafa aldrei verið sléttuð og enginn búskapur hefur verið á Tungukoti síðan á 17. öld. (Ragnar Edvardsson, Fornleifaskráning í Kaldrananeshreppi, Strandasýslu. Lokaskýrsla, bls. 61)

sbr. Ragnar Edvardsson, Fornleifaskráning í Kaldrananeshreppi, Strandasýslu. Lokaskýrsla, bls. 61 (ST-042a)

Sögur

Næsti bær við hofið stóð neðarlega í tungunni milli Goðdals og Sunndals og hét Tungukot. Í Goðdal er mjög mikil snjóflóðahætta. Einn vetur féll snjóflóð á bæinn Tungukot og tók hann af, og fórust þar flestir heimilismenn. Tóftir þessa bæjar hafa sést til skamms tíma og sjást máske enn. Eftir slysið var bærinn byggður upp aftur, en allmiklu ofar í hlíðinni, þar sem öruggt þótti að snjóflóð yrði honum ekki að grandi, en nokkuð löngu síðar féll snjóflóð úr Goðdalshyrnu og lá nærri að það tæki af bæinn þar í tungunni. Þá var hann fluttur fram í dalinn þangað, sem hann stóð alla tíð síðan fram undir árið 1950. (Guðrún Níelsdóttir, „Sagnir úr Goðdal“, bls. 67)

Svo hef ég heyrt að hafi verið kot sem heitir Tungukot, neðst í Goðdalnum, Sundalsmegin við ána og þar hefði fallið snjóflóð og allri farist. (Svava Pétursdóttir: https://sarpur.is/is/collection/item/534023/)

Í Goðdal var áður jörðin Tungukot. Af því dregið Tungukotsfjall. Tunga eða Tungukot stóð undir fjallinu og fór í eyði sökum snjóflóða fyrir um 200 árum. (Arngrímur Fr. Bjarnason (ritstj.), „Þorbjörn goði í Goðdal og Goðafoss“, bls. 12)

Goðdalur. Þar tilheyrir nú Tungukot, sem legið hefur í eyði hér um 100 ár. Vegna snjóflóða lagðist það í eyði. (Gísli Sigurðsson 1847, í: Ólafur Lárusson (editor), Sóknalýsingar Vestfjarða, bls. 256)

snjóflóð, sbr. Jóhannes Jónsson, „Goðdalur á Ströndum“, bls. 32