Örnefnaskrá

Inn með austur hlið túngirðingarinnar eru blautar mýrardrægur neðan vert upp í hlíðina, eru það kölluð Enni (37). Þau ná inn með hlíðinni niður undan slakkanum í hlíðinni, sem ég hef áður getið. Fyrir innan þau með hlíðinni er Hvammur (38) lítill […]. Í áður nefndum Hvammi eru grasi grónir húsatóftir, gamlar mjög. Talið er að þetta séu gamlar hoftóftir. Verður þeirra síðar minnst í sambandi við Goða (41) og Goðafoss (42). […] Þá er að minnastá örnefnin í túninu. Þegar gengið er heim götuslóðum sem liggur úr girðingarhlíðinni heim í túnfótinn, er til hægri handar lítið holt, sem kallað er Goði. Það er gróið melholt með allstórum steinum hér og þar. Við þessum hól er talið að ekki megi hreyfa enda hefur það enginn gert. Sagt er að þar sé maður heygður, sem að líkindum hefur búið í Goðdal og máske verið umsjónarmaður Goðahofs eða eigandi. Holt þetta stendur grýtt og úfið, en yðja grænt og rennislétt túnið út með honum til beggja hliða. Inn af Goða liggur aflangur holt sem heitir Rani (111). […] Á balanum upp undir hlíðinni eru fornar húsarústir. Munnmæli herma að þar hafi staðið hof til forna, og Goði gamli sem heigður á að vera í Goða yzt í túninu hafir verið hofgoði þar, en goðunum hafi verið steypt í Goðafoss, sem er þar góðan spöl fyrir innan. (Rósmundur Jóhannsson & Ingimundur Ingimundarsson, Goðdalur í Bjarnarfirði. Örnefni og sagnir (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 2, bls. 5, bls. 6)

sbr. Ragnar Edvardsson, Fornleifaskráning í Kaldrananeshreppi, Strandasýslu. Lokaskýrsla, bls. 60 (ST-042:024)

Sögur

Það er víst, að Goðdalur var lengi höfuðbær Bjarnfirðinga. Heitir Goðhóll eða Goðahóll þar í túninu. Þar á hofið að hafa staðið. Var mikil trú á Goðhól þar um sveitir, og hafa þau munnmæli haldizt fram á daga núlifandi manna, að ekki mætti við Goðhól glettast, ef Goðdalsbóndi vildi búi sínu heilu halda. […] Skammt fyrir neðan garð í Goðdal er melholt stórt, sem heitir Goði. Þar er sagður verið hafa haugur Goða þess, sem dalurinn er kenndur við. Sagt er að fornmaður sá hafi verið svo öflugur, að hann hafi svo viljað ráða dauður sem lifandi. Var það lengi trú manna, að nálægt Goða mætti ekkert kvikt koma til þess að valda þar spjöllum eða ónæði. Væri út af því brugðið var bráður bani vís. (Arngrímur Fr. Bjarnason (ritstj.), „Þorbjörn goði í Goðdal og Goðafoss“, bls. 10, bls. 11–12)

Víst er að Goðdalur hefir löngum verið höfuðbær þeirra Bjarnfirðinga. Hefir þar verið hof til forna og heitir Goðhóll eða Goðahóll þar í túninu. Fylgdu þau munnmæli, að ekki mætti við Goðhól glettast, ef Goðdalsbóndi vildi halda sínu heilu. Margir ábúendur í Goðdal hafa haldið þessi munnmæli, aðrir ekki. Hefir jafnan illa farið fyrir þeim, sem Goðhól hafa raskað. („Goðafoss í Goðdalsá“, í: Arngrímur Fr. Bjarnason (ritstj.), Vestfirzkar þjóðsögur III,1, bls. 15)

Goði hét maður. Hann var hraustmenni mikið og eigi við alþýðuskap. Hann hafði verið í herförum víða um lönd og var stórauðugur. Þegar hann hætti herferðum, setti hann bú í dal þeim er gengur norðvestur úr Bjarnarfirði og kallaði Goðadal. Þegar Goði fann dauða sinn nálgast, setti hann gull sitt allt í kistu stóra og sökkti henni undir foss þann í Goðdalsá er heitir Goðafoss og gekk svo frá, að eigi skyldi neinum auðnast að ná gullinu, því svo var skaplyndi hans, að eigi gat unnt öðrum að njóta gullsins. Meðan Goði bjó í Goðdal hafði hann útræði nokkuð og hafði af því hagsæld mikla. Hóll einn er neðarlega í gamla túninu í Goðdal, og á Goði að vera þar heygður í skipi sínu. Þessi hóll var með lægð í kollinn líkt og þar hefði verið holrúm nokkurt, er fallið hefði saman, og í vætutíð sást vatn koma undan hólnum. Það var eins með þennan hól og hofrústirnar, að þar mátti engu hreyfa. (Guðrún Níelsdóttir, „Sagnir úr Goðdal“, bls. 67)

Skammt fyrir neðan garð í Goðdal er holtrani, kallaður Goði. Er sögn manna, goði sá, sem dalurinn er við kenndur sé þar heygður. Sagt er hann hafi Þorbjörn heitið. (Gísli Sigurðsson 1847, í: Ólafur Lárusson (editor), Sóknalýsingar Vestfjarða, bls. 256)

Goda leídi í God=dal, sbr. Hjalti Jónsson 1817, í: Sveinbjörn Rafnsson, Frásögur um fornaldarleifar 1817-1823, bls. 441

Goddal (Goðdalr); til denne knytter sig sagn om, at en gode skulde være höjlagt her (Kålund, Bidrag til en historisk-topografisk beskrivelse af Island. I. Syd- og Vest-Fjærdingerne, bls. 628) = Sögn er til um, að goði hafi verið heygður í dalnum (Kålund I, 628). (Þórhallur Vilmundarson: Goðdalur, -ir)

Goðahaugur: álagablettur, sbr. Dagrún Ósk Jónsdóttir & Jón Jónsson, Álagablettir á Ströndum, bls. 119, bls. 144

Goði er grjóthóll í túninu, gullkistu annaðhvort grafinn þar eða kastað í Goðafoss, sbr. Anna Kristmundsdóttir, 6. desember 1989, Ísmús: SÁM 93/3808 EF

Goðahóll: þar mátti ekki hreyfa við neinu, sbr. Ingimundur Ingimundarson, 12. júlí 1970, Ísmús: SÁM 91/2367 EF

Goðhóll, sbr. Arngrímur Fr. Bjarnason, „Goðafoss í Goðdalsá“, bls. 15