Örnefnaskrá

Inn með austur hlið túngirðingarinnar eru blautar mýrardrægur neðan vert upp í hlíðina, eru það kölluð Enni (37). Þau ná inn með hlíðinni niður undan slakkanum í hlíðinni, sem ég hef áður getið. Fyrir innan þau með hlíðinni er Hvammur (38) lítill og þar niður af Bólbarðið (39). Bæði balinn og barðið er nú innan túngirðingar Bólbala (40) megin. Í áður nefndum Hvammi eru grasi grónir húsatóftir, gamlar mjög. Talið er að þetta séu gamlar hoftóftir. Verður þeirra síðar minnst í sambandi við Goða (41) og Goðafoss (42). […] Innan vert við túnið er svo Bólbarðið, í sambandi við það eru sagnir þær sem hér fara á eftir. […] Í brekkunni utan vert í Bólbarðinu eru loðnir töðugresis blettir og fágætar jurtir. Þá bletti mátti ekki slá, en skepnum mátti beita þar eftir vild. Þegar faðir minn Jóhann Pálsson fluttist að Goðdal ásamt Kristmundi syni sínum, sló Kristmundur þessa bletti og var heyið af þeim látið saman við annað hey og á það setti hann 2 ær sem hann átti. Þær ær drápust báðar um veturinn. Eftir það hreyfði Kristmundur aldrei við neinu á Bólbarðinu, enda farnaðist honum prýðisvel búskapur í Goðdal.

Laugarlækurinn kemur aðallega úr tveimur áttum innan vert við gamla bæinn, annar helmingur hans kemur innan með Bólbarðinu, úr heitri laug sem þar sprettur fram úr því. Hinn helmingurinn kemur ofan yfir barðið nokkur utar einnig úr laug upp á barðinu, þaðan var leitt vatn til að hita upp bæinn. Þar sem kvíslar þessar mætast er lítill hólmi í læknum, sést þar fyrir tóft vallgróinni. Um hólma þennan er sú sögn er nú skal greina.

Í kofa í hólmanum á að hafa búið fyrir löngu síðan, einsetumaður sem var hattagarfari að iðn. Stundaði hann atvinnu sína þarna. Einhvern tíma ar svo við að hann fékk lánaðan pott hjá húsfreyjunni heima á bænum. Nóttina eftir féll snjóskriða úr hlíðinni fyrir ofan og á kofann. Varð maðurinn þar undir og fórst, allt sem þar var eyðilagðist nema potturinn, hann einn var óskemmdur.

Á balanum upp undir hlíðinni eru fornar húsarústir. Munnmæli herma að þar hafi staðið hof til forna, og Goði gamli sem heigður á að vera í Goða yzt í túninu hafir verið hofgoði þar, en goðunum hafi verið steypt í Goðafoss, sem er þar góðan spöl fyrir innan. Ef svo hefði verið, þá er ekki ósennilegt að kristna trúin, er hún komst á hafi orkað svo á hugi manna, að talið hafi verið, að á bletti þessum væri sérstök óhelgi, vegna blóta þeirra er þar hefðu verið framin, að ekkert mætti hreyfa eða flytja burt þaðan, án þess að óblessun fylgdi. Slík hjátrú var algeng í þá daga, og trú á slík munnmæli hafa aukist og magnast allt fram undir vora daga, og mun víða eima eftir af þeim hindurvitnum enn. […]

Árið 1938 byrjaði Jóhann Kristmundsson að reisa nýbýli á þessum margnefnda Bólbala, þrátt fyrir að venslamenn hans, faðir og bróðir væru því mjög mótfallnir, kvaðst hann alls óhræddur við slík hindurvitni, og lét sig hvergi letja. Byrjaði hann samtímis á að rækta Bólbarðið og girða. Fjós byggði hann þar einnig og hlöðu við. Var hann hinn mesti atorku og dugnaðar maður og þau bæði hjón, en hann var giftur Svanborgu Ingimundardóttur frá Svanshóli, mest ágætiskonu. Þau eignuðust allan Goðdalinn, þegar Páll bróðir hans hætti búskap. Þá reif Jóhann gamla bæinn, en bjó í hinu nýja steinhúsi á Bólbalanum. Var það hin prýðilegasta íbúð, stóð búskapur þeirra hjóna með hinum mesta blóma til 12. desember 1948, en þá gerðust þeir hörmulegu atburðir að snjóflóð féll á húsin og allt fólkið fórst, nema Jóhann náðist einn með lífi. Um atburð þann hefur Sigurður sonur minn skrifað á öðrum stað. (Rósmundur Jóhannsson & Ingimundur Ingimundarsson, Goðdalur í Bjarnarfirði. Örnefni og sagnir (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 2, bls. 6, bls. 7)

Enni (70), Bólbali (71) og Bólbarð (72) fremst í túninu. […] Álagablettir eru á Bólinu og Bólbarðinu. Þar má helzt engu hreyfa. Á það að valda slysum og stórvandræðum. Liggur það orð á, að nokkuð hafi það farið eftir. (Matthías Helgason, Goðdalur (Strandasýsla, Kaldrananeshreppur), bls. 2)

Sögur

Í Goðdal í Bjarnarfirði í Strandasýslu er álagablettur sá, sem mest illt mun hafa hlotizt af […]. Spölkorn norðan við bæinn er lítil hæð, varla hærri en 1–2 metrar. Þar er fallegur gróður milli steinanna og blómlegur, blákolla, hvítsmári og aðrar tegundir, sem una sér vel þar, sem jarðhiti er. Við þessum bletti má ekki hreyfa og ekki má heldur slíta þar blóm, og munu þau ummæli vera frá eldri tímum. Kristmundur bóndi, sem bjó næstsíðastur bænda í Goðdal, og kona hans, gengu ríkt eftir, að ekki væri brotið í bága við hin gömlu munnmæli. Bannaði kona hans börnum þeirra að tína blóm á þessum bletti.

Einu sinni átti Anna Guðbjörg dóttir þeirra leið um þennan blett, er hún var barn að aldri. Þá stóðst hún ekki freistinguna og tíndi nokkur blóm, til að skoða nánar og dást að fegurð þeirra. Ekki þorði hún að hafa þau með sér heim, því þetta var gert í forboði móður hennar, og ekki sagði hún heldur neinum frá þessu. Morguninn eftir þegar hún vaknaði, segir móðir hennar við hana: „Tókst þú blóm í brekkunni í gær?“ Anna litla þorði ekki að játa þessu og þrætti fyrst, en játaði svo. Þá sagði móðir hennar, að sig hefði um nóttina dreymt konu, sem kom og sagði að hún hefði gert þetta og bað hana að sjá um, að það kæmi ekki fyrir aftur. Ekki hlauzt neitt illt af þessu. […] (Ragnar Ásgeirsson, „Römm er forneskjan“, bls. 252–253)

Bólbarð var álagablettur, einmitt þar sem snjóflóð fór, sbr. Benjamín Benediktsson, 13. maí 1970, Ísmús: SÁM 90/2295 EF

álagablettur, en ræktað til túns, sbr. Sigurður Guðjónsson, 9. júlí 1970, Ísmús: SÁM 91/2360 EF

álagablettur, sbr. Sófus Magnússon, 8. júlí 1970, Ísmús: SÁM 91/2357 EF