Hraunið er gríðarstór hraunbunga. Saga þess er þannig: Í Kolbeinsvíkurfjalli átti til forna að átt heima tröllkona ásamt tveimur sonum sínum. Henni var illa til bóndans í Kolbeinsvík og vildi hann feigan og er hún sá sér færi, kom hún sér fyrir á klettastalli í fjallinu ásamt sonum sínum. Spyrnir hún þessari stóru hraunöldu úr fjallinu og hyggst færa allt í kaf, bæinn með öllu saman. En það bar svo til, að Guðmundur góði var staddur í Kolbeinsvík, einmitt er þetta skeði. Er hann heyrir skriðufallið, fer hann út og breiðir faðminn móti hrauninu. Stöðvast það þá, eins og það er í dag, en tröllkonan og synir urðu að steinum, eins og sjá má enn í dag, þar sem eru þrír klettar á stalli upp af Kolbeinsvíkurbænum, einn stærstur, Kerling (15) og tveir minni norðan við hana, Dvergar (16). Lautina, sem hraunfillan hefur runnið úr, má sjá greinilega. (Ingi Guðmonsson, Kolbeinsvík (Strandasýsla, Árneshreppur), bls. 1–2)

Um það er fyllan rann úr fjallinu er eftirfarandi sögn. Í Kolbeinsvíkurfjalli bjó skessa ein með tveimur börnum sínum. Skessi þessi var illa innræt og vildi fyrir einhverjar sakir bóndann í Kolbeinsvík í burtu, en hann bjó þar góðu búi, skessan tók það til bragðs að sprengja stykki úr fjallinu og láta það falla yfir bæinn. Bóndi þessi var góður og guðhræddur og stóð skessuni ógn af honum. Það bar til einn dag að Guðmundur biskup góði var á ferð og kom að Kolbeinsvík. Hann þáði veitingar hjá bónda og sem þeir sitja að veitingum og ræðast við heyra þeir dunur og mikinn hávaða úr fjallinu. Þeir fara út úr bænum sem fljótast og sjá þá bergfylluna æða niður bratta hlíðina og stefna á bæinn. Guðmundur góði breiddi þá út faðminn móti skriðunni og stöðvaðist hún nokkra faðma frá bænum. Af skessunni er það að segja að hún hélt vörð um gestakomur á bæinn svo öruggt væri að bóndi væri inni þegar hún spyrnti bergfyllunni yfir bæinn, en það fór öðruvísi en ætlað var. Guðmundur góði stöðvaði skriðuna en skessan og synir hennar tveir urðu að steinum og stendur þrenningin þarna í fjallinu enn í dag og þegar farið er er norður Kaldbaksland sést hún vel af veginum standandi á klettabrún eins og myndastytta og synirnir tveir sitt til hvorrar handar, eins sést vel hvilftin í hamrana þar sem fyllunni var spyrnt úr, allt er þetta svo skýrt og greinilegt að maður getur undrast hvað það fellur vel inn í þjóðsöguna, eins er með fylluna sem Guðmundur góði stöðvaði að aldrei hefur fallið steinn úr henni í átt til bæjarins þó grjótið sýnist hanga laust framan í henni. Það er gaman að vega og meta svona lagað í rólegheitum laus við hjátrú og hindurvitni. (Ingi Guðmonsson, „Eyðibýlið Kolbeinsvík“, bls. 99–100)

Í Skreflufjalli ofan við bæinn bjó tröllkerling með tveimur börnum sínum […] Eitthvert fát hefur komið á kerlingu því hún uggði ekki að sér og varð að steini ásamt börnum sínum sem enn sjást á hillu ofarlega í fjallinu. Þar er drangur sem Kerling heitir og nefnast börnin Dvergar og eru hvort sínu megin við hana. Þarna munu þau standa til eilífðarnóns. […] Munnleg frásögn Inga Guðmonssonar frá Kolbeinsvík (Haukur Jóhannesson, „Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum“, bls. 48)

sbr. Dagrún Ósk Jónsdóttir & Jón Jónsson, Álagablettir á Ströndum, bls. 111